Op 16 februari 1987 begint het proces tegen John Demjanjuk in Jeruzalem, waar hij wordt vervolgd voor misdaden tegen de menselijkheid. Hij wordt beschouwd als de mythische “Ivan de Verschrikkelijke” uit het concentratiekamp Treblinka.

In 1958 kreeg John Demjanjuk de Amerikaanse nationaliteit. Voor de toenmalige 38-jarige voormalige Oekraïner lijkt een veilige toekomst in het verschiet. Dit in tegenstelling tot de verschrikkingen die voor hem en andere Oekraïners tijdens het Stalinregime en reeds tijdens de Tweede Wereldoorlog op de loer lagen. In de jaren zeventig verschijnt Demjanjuk op een lijst van Oekraïners die tijdens het Derde Rijk met de Duitsers zouden hebben samengewerkt. De lijst is opgesteld door met de Sovjet-Unie collaborerende ex-Oekraïners.

Van Demjanjuk wordt beweerd dat hij in de concentratiekampen Sobibor en Flossenbürg zou hebben gediend. Ter ondersteuning van de claim wordt een kopie van een identiteitskaart gepubliceerd. De speculatie is dat Demjanjuk in feite “Ivan de Verschrikkelijke” uit het concentratiekamp Treblinka in Polen is. Volgens overlevering zou deze Ivan de Verschrikkelijke in het kamp zijn rondgelopen met een zweep en zwaard in zijn handen waarmee hij als sport naakte Joden geselde en afslachtte. Demjanjuk wordt beroofd van zijn Amerikaanse staatsburgerschap en wordt op verzoek van de staat Israël in februari 1986 uitgeleverd.

De identiteitskaart die gebruikt werd om aan te tonen dat John Demjanjuk in feite “Ivan de Verschrikkelijke” is, is vastgesteld als vals. Dit was het enige bewijs tegen Demjanjuk in Jeruzalem. De valse identiteitskaart samen met de valse getuigenissen leidde tot een doodvonnis, waartegen later in beroep werd gegaan.

De identiteitskaart die gebruikt werd om aan te tonen dat John Demjanjuk in feite “Ivan de Verschrikkelijke” is, is vastgesteld als vals. Dit was het enige bewijs tegen Demjanjuk in Jeruzalem. De valse identiteitskaart samen met de valse getuigenissen leidde tot een doodvonnis, waartegen later in beroep werd gegaan.Ondanks het ontbreken van harde bewijzen wordt Demjanjuk in april 1988 ter dood veroordeeld door ophanging. Zijn verdediger overlijdt in mysterieuze omstandigheden en zijn opvolger Yoram Sheftel krijgt zuur in zijn gezicht gegooid. Sheftel gaat bij het Hooggerechtshof van Israël in beroep tegen de uitspraak. Inmiddels is de Sovjet-Unie ingestort en in 1991 duiken uit de KGB-archieven getuigenverklaringen op, waaruit blijkt dat Iwan de Verschrikkelijke de bijnaam was van een zekere Iwan Martsjenko en niet van Iwan Demjanjuk. Op 29 juli 1993 wordt Demjanjuk door het Israëlische Hooggerechtshof vrijgesproken van oorlogsmisdaden, omdat ze niet bewezen kunnen worden. Volgens de Nederlandse geheugendeskundige dr. Willem Wagenaar, die optrad als getuige-deskundige, was de herkenning van Demjanjuk door overlevenden van Treblinka onbetrouwbaar.Op 16 februari 1987 begint het showproces in Jeruzalem, waar Demjanjuk in eigenschap als Ivan de Verschrikkelijke van Treblinka wordt beschuldigd van misdaden tegen de menselijkheid. Als enige bewijsstuk wordt een identiteitsbewijs aangevoerd, waarvan de rechtbank al bij voorbaat vermoedt dat het zich hier om een vervalsing handelt. De rechtbank handelt dus tegen beter weten in. Het enige wat overblijft zijn getuigenissen van overlevenden, die al hebben besloten dat Demjanjuk dezelfde persoon is als het monster in Treblinka.

De wraakzuchtige Israëliërs hebben echter het idee gevat dat Demjanjuk op enigerlei wijze moreel schuldig is en dat hij ondanks zijn vrijspraak nog steeds door het Hooggerechtshof gestraft moet worden met een detentie. Ook al is hij niet Ivan de Verschrikkelijke, heeft hij zich ooit ergens bevonden, als het niet in Treblinka was, zoals getuigen eerder zeiden, misschien dan wel in Sobibor of elders. In ieder geval was hij nog steeds medeschuldig aan de Holocaust. In een televisie-uitzending “Ivan de Minder Verschrikkelijke” uit 1992 vertelt Sheftel hoe hij door de Israëlische samenleving werd behandeld toen hij zich opstelde als verdedigingsadvocaat van Demjanjuk:

Ik werd als de meest verachtelijke persoon in de staat Israël uitgeroepen, ik werd een gewetenloos persoon genoemd, ik werd gestigmatiseerd als nazi-collaborateur, als moordenaar, als nazi-sympathisant, als een persoon die gedood en geëlimineerd moest worden.

Sheftel voorspelt in hetzelfde interview wat er met Demjanjuk gaat gebeuren:

Als iemand beschuldigd wordt van specifieke oorlogsmisdaden en onschuldig blijkt te zijn, zal het hem nog steeds niet helpen. Er zal een nieuwe rechtszaak worden gepresenteerd, en als deze rechtszaak niet slaagt, komt er een derde en een vierde en een vijfde rechtszaak. Dit is geen rechtssysteem, het is allesbehalve een rechtssysteem.

In 2009 is het tijd voor een nieuw showproces. Deze keer wordt Demjanjuk vanuit de VS aan Duitsland uitgeleverd, waar hij wordt vervolgd door een rechtbank in München. In mei 2011 wordt Demjanjuk, 91 jaar oud, veroordeeld tot vijf jaar gevangenisstraf voor medeplichtigheid aan moord in het concentratiekamp Sobibor. Tegen het vonnis wordt beroep aangetekend, maar leeftijd en ziekte hebben John Demjanjuk al ingehaald. In afwachting van een nieuwe rechtszaak overlijdt hij op 17 maart 2012.

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.