Op 27 juni 1869 werd de anarchistische denker Emma Goldman geboren die wordt beschouwd als de grondlegster van het anarchisme en feminisme.

In een artikel uit 1920 waarschuwt Winston Churchill voor een joodse samenzwering die “de drijvende kracht was achter alle subversieve bewegingen in de 19e eeuw”. Churchill doet een opsomming:

“Van de dagen van Spartacus-Weishaupt tot die van Karl Marx, en tot Trotski (Rusland), Bela Kun (Hongarije), Rosa Luxemburg (Duitsland) en Emma Goldman (Verenigde Staten), is deze wereldwijde samenzwering voor de omverwerping van de beschaving en voor de wederopbouw van de samenleving op basis van geremde ontwikkeling, van jaloerse kwaadwilligheid en onmogelijke gelijkheid, gestaag gegroeid. Het speelde… een duidelijk herkenbare rol in de tragedie van de Franse Revolutie. Het is de drijfveer geweest van elke subversieve beweging tijdens de negentiende eeuw; en nu heeft deze band van buitengewone persoonlijkheden uit de onderwereld van de grote steden van Europa en Amerika het Russische volk bij de haren van hun hoofd gegrepen en zijn praktisch de onbetwiste meesters van dat enorme rijk geworden.”

Minder bekend bij de samenzweerders van joodse afkomst waar Churchill naar verwees is Emma Goldman. Toch is deze vrouwelijke agitator zeer belangrijk geweest voor wat vandaag de dag “cultureel marxisme” genoemd kan worden. Ze was een pionier op het gebied van feminisme, seksuele bevrijding, geboortebeperking (inclusief abortus) en een agitator voor de homolobby. Goldman pleitte voor de ontbinding van het huwelijk, wisselende seksuele contacten en beschouwde het gezin als een sociale constructie. Goldman leefde zoals ze leerde: op een gegeven moment prostitueerde ze zichzelf om geld in te zamelen voor de anarchistische zaak. Ze wordt tegenwoordig beschouwd als de grondlegster van het anarchisme en feminisme en wilde de staat omverwerpen om het universalisme in zijn plaats te zetten.

Emma Goldman werd geboren op 27 juni 1869 in Kaunas, Rusland (nu Litouwen) in een orthodox-joodse familie. In 1885 verhuist ze naar Rochester, New York. Kort daarna ontmoet Emma Goldman een andere joodse emigrant, Jacob Kershner, in de fabriek waar ze beiden werken. Ze trouwden in 1887, maar scheiden reeds een jaar later. Het huwelijk kreeg al tijdens de huwelijksnacht een domper toen Goldman ontdekte dat Kershner impotent was. Als gevolg van haar huwelijk brak Emma Goldman uit de Joodse gemeenschap, evenals haar religieuze ouders. Ze hakte de knoop door en verliet Rochester en vertrok naar New York City.

Tegen die tijd was Emma Goldman al geïnteresseerd in het anarchisme; het anarchisme was in deze tijd sterk aanwezig in de Verenigde Staten en werd grotendeels geleid door Joden. De familie Goldman waren niet de enige Joden die eind 18e eeuw naar de Verenigde Staten waren geëmigreerd. In Oost-Europa was er al eeuwenlang sprake van volksopstanden vanwege de inmenging van Joden bij onder andere belastinginning, alcoholhandel en bankieren. Deze zogeheten pogroms escaleerden aan het eind van de 18e eeuw en dwongen Oost-Europese Joden te emigreren. Velen verhuisden naar de Verenigde Staten en namen deel aan de subversieve actie tegen de staat – het anarchisme.

Tussen 1880-1914 zijn 2 miljoen Jiddisch-sprekende Ashkenazische Joden naar de Verenigde Staten geëmigreerd.

Tijdens haar eerste dag in New York City ontmoette Goldman twee mannen die haar leven zouden veranderen. In een café ontmoette ze de Litouwse jood en de anarchist Alexander Berkman, die haar partner zou worden. Samen luisterden ze naar Johann Most, redacteur van het radicale tijdschrift Die Freiheit en voorvechter van “actiepropaganda” – direct geweld en mishandeling om de massa tot actie aan te zetten. Ook Johann Most was een Jood. Goldman was onder de indruk van de vlammende betogingen van Most. Most van zijn kant nam de taak op zich om Goldman’s mentor te worden en haar te trainen in de kunst van het houden van openbare redevoeringen.

Goldman zou bekend te komen staan voor haar agressieve redevoeringen waarin ze  tot geweld oproept, waarvoor ze dan ook uiteindelijk werd vervolgd en veroordeeld. Ze werd ook verdacht van deelname aan de planning van politieke moorden.

In 1892 brak er een staking uit in een staalfabriek in Pennsylvania, die fatale gevolgen had. Er brak geweld uit tussen 300 bewakers – met de taak om stakingsbrekers te beschermen – en een menigte gewapende arbeiders. Tumult brak uit en in een vuurwapengevecht kwamen zeven bewakers en negen stakende arbeiders om het leven. De eigenaar van de staalfabriek was de industriële magnaat Henry Clay Frick. Toen een meerderheid van de kranten van het land zich aansloten bij de stakende arbeiders, besloten Goldman en Berkman de situatie uit te buiten door Frick te doden. Het plan was dat Berkman de moord zou uitvoeren en Goldman het motief naderhand zou verklaren. Het liep allemaal op een mislukking uit. Ondanks drie geweerschoten en verschillende messteken had Frick het overleefd. Berkman werd mishandeld door de arbeiders, gearresteerd en veroordeeld tot 22 jaar gevangenisstraf. Zowel arbeiders als anarchisten veroordeelden de moordaanslag. Goldman’s mentor, Most, beschuldigde Berkman ervan dat hij de moordaanslag had gepleegd om sympathie voor Frick te creëren. Goldman reageerde door Most tijdens een openbare lezing met een paardenzweep te slaan.

Ondanks de teleurstelling dat haar mentor defensief bleek te zijn toen de “actiepropaganda” van geweld in de praktijk werd gebracht, bevond Emma Goldman zich nu in een positie waarin ze anderen van deze geweldtactiek kon overtuigen. In 1893 sprak Goldman voor 3.000 mensen op Union Square en werd zij veroordeeld wegens aansporing van geweld. Een politieagent getuigde dat Emma Goldman de menigte opriep om zich tegen de politie te bewapenen. “We weten dat de politie met wapens is voorbereid, maar we weten waarheen te gaan. De reactie van het publiek was: “We weten waar we ze kunnen kopen”. De toespraak eindigde met: “Nu je weet wat je moet doen, bereid je voor. Lang leve de anarchie!” Goldman werd veroordeeld tot een jaar gevangenisstraf wegens aanzetten tot oproer.

Toen Goldman echter na tien maanden werd vrijgelaten, was ze bekend. Ze voerde als anarchist de eerste landelijke lezingstournee en ging naar het buitenland om het Internationale Anarchistische Congres in Parijs te organiseren. Het zag voor Goldman op langer termijn er beter uit, maar er zou al snel een nieuwe tegenslag zijn.

Een van degenen die geïnspireerd was geraakt door de anarchistische agitator was Leon Czołgosz, die op 6 september 1901 de Amerikaanse president William McKinley vermoordde. Czołgosz gaf in de ondervraging toe dat hij in Cleveland een aantal van Goldman’s toespraken had bezocht en dat “haar doctrine dat alle heersers uitgeroeid moesten worden mij aan het denken heeft gezet”. Czołgosz verklaarde dat “toen ik de lezing verliet, had ik mijn besluit genomen”. Vanwege de verklaringen van Czołgosz tijdens het politieverhoor werden Emma Goldman en een tiental andere vooraanstaande anarchisten gearresteerd. De veiligheidsdienst verklaarde dat Goldman en Czołgosz een aantal keren samen waren gezien, altijd ’s nachts, en ook de nacht voor de moord op McKinley. Het bewijs tegen Emma Goldman was echter niet genoeg. Ze werd na twee weken weer vrijgelaten.

Czołgosz werd de daarop volgende maand geëxecuteerd in de elektrische stoel, terwijl Goldman in een nieuwe controverse verzeild raakte omdat ze haar sympathie had betuigd voor de daad van Czołgosz en de anarchisten veroordeelde die hem in de steek hadden gelaten. De pers ging nu hard tegen de anarchistische beweging in en Goldman werd geportretteerd als boosdoener. Ze trok zich enige tijd terug uit de openbaarheid, maar was al snel weer terug.

In 1906 bracht ze het anarchistische tijdschrift “Moeder Aarde” uit, waarin ze een redactionele artikelen van radicaal anarchisme opstelde. Daarin presenteerde Goldman haar ideeën over seksuele losbandigheid, homoseksualiteit, geboortebeperking, feminisme, atheïsme en de vernietiging van de staat. Haar revolutionaire strijd ging echter niet over het verbeteren van de omstandigheden van de arbeiders, die eerder een middel waren om hen te mobiliseren tegen totaal andere doelen. Al in 1895 was Goldman tot de conclusie gekomen dat “de sleutel tot de anarchistische revolutie een revolutie in de moraal was”.

Goldman zou alle door de staat onderhouden maatschappelijke normen  doorbreken en vervangen door universalisme. Het meest geschikt hiervoor waren de Joden die al kosmopolitisch dachten. In 1906 schreef Goldman  dat Joden “als gevolg van het ontbreken van een eigen land, gekristalliseerd en geïdealiseerd waren in hun kosmopolitische redenering… werken voor het grote moment waarop de aarde een thuis voor alle mensen zal zijn, zonder onderscheid van ras of afkomst”.

Veel joodse anarchisten waren van mening dat de ontbinding van de staat de joodse belangen zou dienen. De Russisch-Joodse anarchistische leider Vsevolod Michailovitsj Eikhenbaum sprak openlijk over “de volledige vernietiging van de huidige samenleving en de reorganisatie ervan op een totaal andere sociale basis die leidt tot de uiteindelijke verdwijning van de nationalistische pest en daarmee het antisemitisme”.

Hoewel Goldman, als atheïst, afstand nam van de joodse religieuze orthodoxie en pleitte voor “een thuis voor iedereen, zonder onderscheid van ras of afkomst”, geloofde ze dat specifiek de joodse identiteit beschermd moest worden: “Hoewel ik noch een zionist noch een nationalist ben, heb ik gewerkt voor het recht van de Joden en tegen elke poging om hun leven en ontwikkeling te belemmeren”.

Binnen de anarchistische beweging waren er verschillende kranten in de Jiddisch-taal. “Freie Arbeiter Stimme” was een Joods-anarchistisch tijdschrift in de Verenigde Staten waarvoor Emma Goldman schreef.

De Amerikaans-joodse professor Gerald Sorin, die Amerikaanse en Joodse studies doceert aan de State University of New York, heeft in een studie van radicale Joden uit 1985 Emma Goldman en haar tijdschrift “Mother Earth” geanalyseerd en ontdekte dat het een bepaalde joodse inhoud had:

“In het tijdschrift Mother Earth, uitgegeven door Emma Goldman van 1906 tot 1917, staan de pagina’s vol met verhalen uit het Jiddisch, verhalen over Talmoed en vertalingen van Morris Rosenfeld’s gedichten. Sterker nog, haar saamhorigheid aan het anarchisme weerhield haar er niet van om openlijk en vaak te spreken en te schrijven over de speciale last die joden droegen in een wereld waar antisemitisme een bestaande vijand was. Het is duidelijk dat Emma Goldman’s geloof in het anarchisme met zijn manifestatie van universalisme niet het resultaat en de oorzaak was van haar loslaten van haar joodse identiteit.”

Berkman werd na 14 jaar gevangenisstraf vrijgelaten en kwam in 1907 voor hetzelfde tijdschrift werken. Goldman en Berkman werden in 1917 gearresteerd toen zij, als anti-militairen en internationalisten, er bij de Amerikanen op aandrongen te weigeren zich voor de Eerste Wereldoorlog aan te melden voor de militaire dienstplicht. Na de gevangenisstraf werden ze in 1919 samen met meer dan 200 anarchistische emigranten, voornamelijk joden, naar de Sovjet-Unie gedeporteerd. In een memorandum dat in de gevangenis werd voorbereid, schreef J. Edgar Hoover, hoofd van de Amerikaanse de Inlichtingendienst en vervolgens de FBI: “Emma Goldman en Alexander Berkman zijn ongetwijfeld twee van de gevaarlijkste anarchisten in het land en een terugkeer naar de maatschappij zal tot onnodige schade leiden”.

Tegen die tijd had recent de bolsjewistische revolutie plaatsgevonden en Goldman en Berkman waren “gelukzalig” in het vooruitzicht om aanwezig te zijn op de plek waar de “menselijke vrijheid” plaatsvond. Eenmaal op de plek van de menselijke vrijheid werd echter al snel ingezien dat het geweld tegen anarchisten in de Verenigde Staten niets was vergeleken met wat er met hun bondgenoten in de Sovjet-Unie gebeurde. Ondanks de verzekering van Lenin dat de bolsjewieken de anarchisten van het land niet zouden aanraken, werd het al snel duidelijk dat anarchisten werden vastgehouden en systematisch werden gedood als onderdeel van een interne regeling. Sterk gedesillusioneerd reisde Goldman uit haar bolsjewistische paradijs en woonde een tijdje in Europa. Daar kwam ze al snel in conflict met communisten en anarchisten omdat ze de bolsjewieken openlijk veroordeelde. Niemand wilde iets van haar weten.

Goldman keerde in 1933 terug naar de Verenigde Staten en werd nu door de pers geprezen. Tijdens de Spaanse Burgeroorlog kreeg ze de kans om te leven in een samenleving die werd geregeerd door anarchisten en syndicalisten. Na verloop van tijd bekritiseerde ze ook het Spaanse anarchisme omdat het zich niet onttrok aan de staatsstructuren – een kritiek die ze ook op de bolsjewieken richtte.

Emma Goldman stierf in 1940 in Canada. Ze is vandaag de dag een voorbeeldfiguur voor vele anarchisten, communisten en feministen.

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.